PLA, PETG, ABS, ASA, TPU: Hangi Filament Hangi İş İçin?

PLA, PETG, ABS, ASA ve TPU, FDM 3D baskıda en çok kullanılan beş filament türüdür. Hangi filament hangi iş için uygun sorusunun cevabı; baskı sıcaklığına, parçanın dayanımına, baskı sırasındaki kokuya ve parçanın kullanılacağı ortama göre değişir. Doğru filament seçimi, hem baskının sorunsuz geçmesini hem de parçanın uzun ömürlü olmasını sağlar. Aşağıda her malzemeyi atölyede gördüğümüz davranışlarıyla anlatıyor, karşılaştırmayı madde madde veriyoruz.

Verdiğimiz sıcaklık aralıkları genel kabul gören değerlerdir. Her makaranın etiketinde üreticinin önerdiği aralık yazar; ayar yaparken her zaman o değerleri esas alın.

PLA: başlangıç için ilk tercih

PLA, mısır nişastası gibi bitkisel kaynaklardan elde edilen bir polimerdir. Düşük sıcaklıkta basılır, çok az çarpılır ve kokusu oldukça hafiftir. Bu yüzden hem yeni başlayanlar hem de dekoratif ürün üretenler için ilk tercihtir.

• Nozul sıcaklığı: Genellikle 190-220°C
• Tabla sıcaklığı: 50-60°C civarı, bazı yüzeylerde ısıtmasız da basılabilir
• Dayanım: Sert ve rijittir; darbe karşısında esnemek yerine kırılmaya eğilimlidir
• Isı direnci: Düşüktür, yaklaşık 55-60°C üzerinde yumuşamaya başlar
• Koku: Çok hafif
• Kullanım alanları: Figür, maket, dekoratif obje, prototip, hediyelik ürün, iç mekân aksesuarları

PLA'nın en önemli sınırı ısıdır. Yazın güneş altında kalan bir araç içine bırakılan PLA parça şekil değiştirebilir. İç mekânda kullanılacak ürünlerde ise renk ve yüzey seçeneklerinin genişliği sayesinde çok iyi sonuç verir. Mat, ipek parlaklığında, simli ve çok renkli gibi farklı yüzey seçenekleri de en çok PLA tarafında bulunur.

PETG: dayanıklı ve kolay basılan orta yol

PETG, su şişelerinde kullanılan PET'in değiştirilmiş bir türüdür. PLA'ya göre daha esnek ve darbeye dayanıklıdır, ABS kadar zor basılmaz. İşlevsel parçalarda en sık önerdiğimiz malzemelerden biridir.

• Nozul sıcaklığı: Genellikle 220-250°C
• Tabla sıcaklığı: 70-85°C civarı
• Dayanım: İyi darbe dayanımı, hafif esneklik, katmanlar arası yapışma güçlüdür
• Isı direnci: PLA'dan yüksek, yaklaşık 70-80°C bandına kadar şeklini korur
• Koku: Hafif
• Kullanım alanları: Aparat, braket, kutu, saksı, mekanik parça, nemli ortamda kullanılacak parçalar

PETG'nin dikkat isteyen tarafı ipliklenmedir. Nozuldan ince teller çekebilir; geri çekme ayarı ve nozul sıcaklığıyla bu durum kontrol altına alınır. Ayrıca bazı pürüzsüz PEI yüzeylere fazla güçlü yapışabilir. Bu durumda tabla yüzeyinde ince bir ayırıcı tabaka (yapıştırıcı çubuk gibi) kullanmak, hem parçayı hem yüzeyi korur.

ABS: ısıya dayanıklı klasik mühendislik plastiği

ABS, LEGO parçalarında da kullanılan, uzun yıllardır sanayide yer alan bir plastiktir. Isıya ve darbeye dayanıklıdır, aseton buharıyla yüzeyi parlatılabilir. Buna karşılık baskısı daha fazla özen ister.

• Nozul sıcaklığı: Genellikle 230-260°C
• Tabla sıcaklığı: 90-110°C civarı
• Dayanım: Darbe dayanımı yüksek, işlenebilir, zımparalanabilir
• Isı direnci: Yüksek, yaklaşık 95-100°C civarına kadar
• Koku: Belirgin; mutlaka havalandırılan bir ortamda basılmalı
• Kullanım alanları: Araç içi parçalar, elektronik kasaları, sıcak ortama yakın aparatlar, mekanik parçalar

ABS soğurken büzüldüğü için köşe kalkması ve katman çatlaması görülebilir. Kapalı kasa, sabit ortam sıcaklığı ve hava akımından uzak bir yer ABS için neredeyse şarttır. Baskı sırasında oluşan koku ve parçacıklar nedeniyle yaşam alanında değil, havalandırılan bir odada basmanızı öneririz.

ASA: dış mekânın güvenilir malzemesi

ASA, ABS'ye çok benzeyen ancak UV ışınlarına çok daha dayanıklı bir malzemedir. Güneş altında rengini ve yapısını uzun süre korur. Baskı davranışı ABS'ye yakındır.

• Nozul sıcaklığı: Genellikle 240-260°C
• Tabla sıcaklığı: 90-110°C civarı
• Dayanım: ABS'ye yakın darbe dayanımı, hava koşullarına karşı yüksek direnç
• Isı direnci: Yüksek, ABS ile benzer seviyede
• Koku: Belirgin, havalandırma gerekli
• Kullanım alanları: Dış mekân tabelaları, bahçe aparatları, araç dış parçaları, balkon ve çatı ekipmanları

Güneş gören her yerde PLA yerine ASA kullanmak, parçanın ömrünü belirgin şekilde uzatır. ABS'de olduğu gibi kapalı kasa ve kararlı ortam sıcaklığı başarılı baskının anahtarıdır.

TPU: esnek ve aşınmaya dayanıklı

TPU, kauçuğa benzer esnekliğe sahip termoplastik bir elastomerdir. Shore sertlik değeriyle tanımlanır; 3D baskıda en yaygın tür 95A'dır. Değer düştükçe malzeme yumuşar ve basması zorlaşır.

• Nozul sıcaklığı: Genellikle 210-235°C
• Tabla sıcaklığı: 40-60°C civarı
• Dayanım: Çok yüksek esneklik, aşınma ve yırtılma direnci
• Isı direnci: Orta seviye
• Koku: Hafif
• Kullanım alanları: Telefon kılıfı, conta, titreşim sönümleyici, tekerlek kaplaması, kablo koruyucu, ayak pedi

TPU yavaş basılmalıdır. Esnek filament, besleme sırasında sıkışabileceği için düşük hız ve az geri çekme ile çalışmak gerekir. Doğrudan besleme (direct drive) yapıdaki yazıcılar TPU'yu daha rahat basar. Bowden sistemli makinelerde de basılabilir, ancak hızın daha da düşürülmesi gerekir.

Beş filamentin hızlı karşılaştırması

Kararı kolaylaştırmak için malzemeleri farklı ölçütlere göre sıralayalım.

Baskı kolaylığı (kolaydan zora):

1. PLA
2. PETG
3. TPU
4. ABS ve ASA

Isı direnci (düşükten yükseğe):

1. PLA
2. TPU
3. PETG
4. ABS ve ASA

Darbe dayanımı ve esneklik:

• En esnek: TPU
• Darbeye en dayanıklı sert malzemeler: ABS, ASA ve PETG
• En rijit ancak darbeye karşı en kırılgan: PLA

Koku ve havalandırma ihtiyacı:

• Hafif: PLA, PETG, TPU
• Belirgin, havalandırma şart: ABS, ASA

Kapalı kasa ihtiyacı:

• Gerekmez: PLA, PETG, TPU
• Önerilir veya gerekir: ABS, ASA

Dış mekân ve UV dayanımı:

• Öne çıkan seçenek: ASA
• Orta: PETG
• Uzun süreli dış mekân için önerilmez: PLA

Hangi iş için hangi filament?

Atölyede en sık karşılaştığımız ihtiyaçlar için kısa öneriler:

• Dekoratif ürün, figür, hediyelik: PLA. Yüzey kalitesi ön plandaysa mat PLA iyi bir seçimdir; ayrıntıları mat PLA ile kusursuz yüzey yazımızda bulabilirsiniz.
• Ev içi işlevsel parça, aparat, askı: PETG.
• Araç içi ya da sıcak ortama yakın parça: ABS veya ASA.
• Güneş ve yağmur gören dış mekân parçası: ASA.
• Esneyen, darbe emen veya sızdırmazlık sağlayan parça: TPU.
• Yüksek mukavemet ve ısı direnci gerektiren mühendislik parçası: Takviyeli naylon gibi mühendislik filamentleri.

Filament seçiminde dikkat edilecek diğer noktalar

Malzeme türünün yanı sıra filamentin çap toleransı, makaranın düzgün sarılmış olması ve nemden korunarak paketlenmiş olması da baskı kalitesini etkiler. Bu beş malzemenin hepsi belirli ölçüde nem çeker; PETG ve TPU bu konuda daha hassastır. Nemli filament ipliklenme, kabarcık ve zayıf yüzey yapar.

Projeye başlamadan önce kaç gram malzeme harcayacağınızı ve maliyeti görmek için filament maliyet hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz. Farklı marka ve renklerdeki seçenekleri ise filamentler kategorimizde inceleyebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Yeni başlayan biri hangi filamentle başlamalı?

PLA ile başlamanızı öneririz. Düşük sıcaklıkta basılır, az çarpılır ve kokusu hafiftir. Ayarları öğrendikten sonra PETG'ye geçmek kolaydır.

ABS ve ASA arasındaki temel fark nedir?

İkisinin baskı davranışı birbirine yakındır. ASA, güneş ışığına ve hava koşullarına karşı çok daha dayanıklı olduğu için dış mekân parçalarında tercih edilir.

TPU her yazıcıda basılabilir mi?

Çoğu yazıcıda basılabilir, ancak doğrudan beslemeli makineler TPU'yu daha rahat basar. Bowden sistemlerde baskı hızını düşürmek ve geri çekmeyi azaltmak gerekir.